KOYUN YETİŞTİRİCİLİĞİ KOYUN VE KUZU BAKIMI NASIL YAPILIR

TÜMÜ 18 Kasım 2014

Koyun etinden, sütünden, yağından, derisinden, tüyünden, kemik ve kanından faydalandığımız evcil bir hayvandır. Geviş geti­renlerden olan bu çok faydalı hayvanın anayurdu Orta Asya’nın yayla ve kırlarıdır. Bugün de soyu hâlâ tükenmemiş olan yabani koyunların en ünlüsü eski Türkler’in ’’argali’’ adını verdikleri bir cinstir. Boyu 1 metreyi aşan bu yaban koyunları Altay Dağları’nda yaşar. Dünyaya yayılan koyun cinsleri, Orta Asya’daki çeşitli yaban koyunlardan üre­medir. Bu bakımdan koyun dünyada en çok yayılan, en çok bakılan ve en çok faydalanılan bir hayvandır.

Koyunun Özellikleri Nelerdir?

Koyun, vücudunun yapılışı bakı­mından sığıra benzer. Yalnız daha küçük ve daha zayıftır. Ayakları in­cedir, bu yüzden uzun süre koşamaz. Fakat, yavaş yavaş, uzun bir yola gi­debilir. Görüşü ve duyuşu iyi değil­dir. Genel olarak koyuniar uslu, fa­kat aptal hayvanlardır. Korkaktır­lar. Gök gürleyince, korkarak rasge­le koşarlar ve yarlardan düşerek ölürler.

Koyun, sürüye alışkındır. Daima bir kılavuz koyunun arkasından gi­derler. Öncü ne yaparsa, diğer ko­yunlar da onu yapar. Eğer o bir şey­den ürküp kaçarsa, diğerleri de- pe­şine takılır, suya atlarsa, onlar da atlar. Çoban ve çoban köpekleri sü­rüyü tutamazlarsa, bu körü körüne gitmenin, koşmanın sonu felâket olur. Fakat koyun telâşlı ve korkulu olmadığı zaman sakindir, sahibim ta­nır, onun arkasından gider ve sahi­binin emirlerine uyar.

Koyunun Üremesi Nasıl olur? Koyunun Üremesi Nasıl Yapılır? Koyun Nasıl Doğurur?

Koyun on iki yıl kadar yaşar. Alım-Satımda yaşlarının bilinmesi önemli­dir. Koyunun yaşı dişinden anlaşılır.

Koyunun damızlık erkeğine ‘’koç’’, dişisine ‘’marya’’, yavrusuna ‘’kuzu’’, bir yaşında olanına ‘’toklu’’, bir ya­şından yukarı olana da ‘’gişek’’ adı verilir.

Koçlar yirmi altı aylık olunca da­mızlık için kullanılır. Damızlık ola­rak seçilecek cins koçların önemi bü­yüktür. Koyunun gebeliği beş ay ka­dar sürer. Gebe koyunlara iyi bak­malı, bunları nemli otlaklara ve çok uzak yerlere götürmemelidir. Koyun­lar genel olarak bir yavru doğurur­lar.

Başlıca Koyun Cinsleri ve Koyun Çeşitleri Nelerdir?

Evcilleşen koyun cinsleri pek çok­tur, bunlar değişik adlarla tanınır. Bizde yetişen koyun cinsleri başlıca üç gruba ayrılır: Karaman, dağlıç ve kıvırcık. Bu arada Türkiye’de yaban­cı bir koyun cinsi olan merinos da yetiştirilir.

Bizde ve dünyada yetiştirilen belli başlı koyun cinsleri şunlardır:

sheep

Karaman cinsi koyun: Kuyruğu büyük ve ka­lındır. Kuyruğun ucu, aşağı sarkık kalmaz, yukarı doğru kıvrılarak ikin­ci bir kuyrukçuk gibi görünür. Bu kuyruğun eti de pek lezzetli değildir. Yünü ve etinin fazla oluşu yüzünden beslenir. Sütü de yağlıdır.

karaman

Dağlıç cinsi koyun: Boyu kıvırcık koyunu kadar, kuyruğu geniş ve çok yağlı­dır. Bu kuyruktan çıkarılan yağ ‘’kuyruk yağı’’ adıyla tanınır. Özel­likle eskiden mutfaklarımızda çok bulunan bir maddeydi. Dağlıcın kuy­ruğu yukarı kıvrık değildir. Yünü kalın ve çok, eti orta lezzette ve sü­tü karamandan fazladır ve yağlıdır.

 

Kıvırcık cinsi koyun: Daha çok Trakya ve Balkanlar’da yetiştirilir. Ayakta ağır­lığı 30-40 kilo kadardır. Beyaz, siyah ve esmer renkte olanları vardır. Kı­vırcıkların kuyruğu uzun ve ince olur. Bir koyun 2-3 kilo yün Verir. Kıvır­cık çok süt vermez. Bunun için süt alriıak için beslenmez. Buna karşılık eti çok lezzetlidir.

daglic

Hayvan kolay se­mirir. Oldukça dayanıklıdır. Rumeli- den Anadolu’ya getirilerek yetiştiril­diği gibi, dağlıç ile çiftleştirilerek ka­rışık bir cins de elde edilmiştir. Bu­gün en çok faydalandığımız cins bu melezlerdir.

Merinos cinsi koyun: En iyileri İspanya’da bulunur. Yünleri çok iyidir. Eti pek lezzetli değildir. Yünü ünlü bu ko­yun, yerli koyunları düzeltmek için dünyamn birçok yerlerine sokulmuş­tur. Avustralya, Güney ve Kuzey Amerika, Afrika, Rusya ve Avrupa’nın birçok yerlerinde yetiştirilir.

Merinos

Karagül cinsi koyun: Asya’da, Türkistan ile çevresinde yetiştirilir. Rengi kara, yünü sık ve kıvrıktır. Kuzularının yünü sık ve parlak kara renktedir. ‘’Astrakan’’ adıyla tanınan bu tüylü derilerinden kürk eşya yapılır. Dün­yaca ünü vardır.

karagul koyunu

Koyunların Bakımı ve Beslenmesi Nasıl olur?

Koyun, hemen her yerde yetiştiri­lir. Fakat ticaret amacıyla mandıra­larda bakılarak, beslenir. Koyunun gerek yününden, gerekse de etinden faydalanmak için, iyi beslemek lâ­zımdır. Beslenmeyen koyunların eti yağsız ve gevşek, tüyü kuvvetsiz ve kısa olur. Koyun, genel olarak, nem­ siz, kumlu ve kireçli ot­laklarda iyi beslenir.

koyun

Koyun, aç kanına çiyli, ya da kırağılı ot yerse hastalanır ve hat­ta ölür, özel şekilde ye­tiştirilen koyunlara yon­ca ve tirfil azar azar ve­rilmelidir. Koyunlar biçilmiş buğday tarlala­rında çabuk semirirler.

Anadolu’da, sürüler ya­zın yaylalarda, kışın da daha sıcak olan ovalar­da yayılırlar.

Kışın evde, ya da man­dırada beslenen koyun­lara kuru ot, saman, ke­pek ve arpa kırması ile diğer kuru ve taze otlar verilebilir. Sürüye man­dırada ve otlaklarda ba­kanlara ‘’çoban’’ denir. İyi bir çoban, koyunların huyunu çok iyi bilir, ‘’çoban köpeği’’ adı veri­len iriyarı köpeğiyle sürüyü yönete­rek koyunları her türlü tehlikeden korumaya çalışır.

koyun-ve-kuzu1

Kuzunun Bakımı Nasıl Olur?

Özellikle ço­cuklar kuzuları çok severler ve evde beslemek için anne ve babalarına yal­varırlar. Kuzunun bakımı güçtür; bir çocuk onunla kolay baş edemez. Ku­zu, doğar doğmaz anasının memesi­ni emmeye başlar. Fazla süt emzirtilirse çabuk büyürler. Önceleri analarıyla birlikte sürüde gezerek, acıktıkça süt emerler. Sonra anaları­nı fazla rahatsız etmemeleri ve içtik­leri sütü sindirmeleri için kuzular, analarından ayrılır, mandırada alıkonur. Analar otlaktan gelince, ku­zular serbest bırakılır. Her kuzu gi­dip anasını bulur. Koyunlar da kendi yavrularından başkasına süt vermez­ler.

koyunlar

Kuzuya üç ay kadar ana sütü ve­rilmeli, yavaş yavaş ota alıştırılarak sütten kesilmelidir. Kuzu, gençken büyür ve gelişir. Cılız kalan kuzuya, sonradan ne kadar yem verilirse ve­rilsin faydası olmaz.

Koyundan Sağlanan Faydalar Nelerdir?

Koyunun etinden, sütünden, yü­nünden, kemiklerinden, boynuzların­dan ve bağırsaklarından faydalanılır.

Koyun eti başlıca gıdalarımızdan biridir. Yurdumuzda en çok yenen et koyun ve kuzu etidir. Sindirimi kolay, hafif ve lezzetlidir. En iyi eti kıvırcık koyunu verir.

Koyundan elde edilen yün, çeşitli kumaşların dokunmasında ve birçok yünlü giyecek ve ev eşyalarımızın ya­pımında kullanılır. Kırpılan koyunların yününden kumaş, battaniye, ço­rap, şapka, örtü ve süveter gi­bi çok önemli eşyalar yapılır.

Bağırsak ve kemikler endüstrinin çe­şitli kollarında kullanılır. Boynuzlar­dan düğme, tarak yapılır. Hayvanın kanı da endüstride ve sağlık işlerin­de işe yarar.

İlginizi çekeceğini düşündüğümüz diğer konu ise KEÇİLERE BURADAN GÖZ ATABİLİRSİNİZ.

Sormak istediğiniz sorular için aşağıya yorum yaparak ”Hayvanlar Alemi” kategorimizin sorumlusundan sorunuza cevap alabilirsiniz.

Yorumlar

Henüz hiç yorum yapılmamış.

Sorry, comments for this entry are closed at this time.